Trong muôn vàn hình ảnh cao đẹp được sử dụng trong Phật giáo để minh họa cho lý tưởng tu hành giải thoát, hình tượng hoa sen nổi bật như một biểu trưng bất diệt của con đường giác ngộ. Không phải ngẫu nhiên mà chư Phật thường được mô tả ngự trên tòa sen, hay chư Bồ tát hóa hiện giữa ao sen thanh tịnh. Chính trong Kinh Pháp Hoa, Kinh Lăng Nghiêm và nhiều bộ kinh điển đại thừa, hoa sen được nhắc đến như một pháp khí linh diệu, hàm chứa đầy đủ yếu chỉ của đạo mầu. Cũng như thế, trong thực tiễn tu học của người con Phật, hình ảnh hoa sen không chỉ là một biểu tượng nghệ thuật mà còn là một phương pháp, một triết lý sống, một tấm gương lớn soi chiếu từng bước chân trên lộ trình thành chánh quả Bồ Đề Như Lai.
Nơi bùn lầy tanh hôi, hoa sen vẫn nở rộ, vươn mình vượt thoát, tỏa hương thơm ngát, vững vàng không nhiễm bẩn. Đây không chỉ là một hiện tượng kỳ diệu của tự nhiên, mà còn ẩn chứa minh triết sâu xa về khả năng chuyển hóa, thanh lọc, vươn lên của tâm thức con người giữa cuộc đời nhiều ô trược, phiền não và vô minh. Hoa sen tượng trưng cho sự thanh tịnh ngay trong cuộc sống đầy thử thách, cho tâm thức không vướng mắc dẫu ở giữa trần lao, cho cái đẹp không tách rời cái thực, và cái thiện không hề xa lìa cái xấu.
Từ đây, chúng ta cần quán chiếu sâu sắc: Vì sao chư Phật, Bồ tát lại chọn hoa sen làm biểu tượng tối thượng của Pháp? Làm sao người tu hành có thể lấy hoa sen làm gương, lấy phẩm chất của sen làm kim chỉ nam trên con đường vượt qua khổ đau, đạt đến chánh quả Bồ Đề Như Lai – nghĩa là giác ngộ viên mãn, giải thoát trọn vẹn? Hình ảnh hoa sen có phải chỉ là mỹ từ, hay chính là cốt tủy của phương pháp tu hành, là cánh cửa giúp chúng sinh chuyển hóa toàn bộ vọng động, nhiễm ô, phiền não thành trí tuệ, từ bi và tự do nội tâm?
Khởi đầu bằng sự chiêm nghiệm về hoa sen, mỗi hành giả sẽ mở ra tuệ nhãn đối với chính tâm mình cũng như đối với mọi pháp. Sen không rời bùn mà chẳng nhiễm bùn, tu hành giữa đời cũng không cần rời bỏ thế gian mà có thể thành tựu đạo nghiệp ngay trong từng phút giây hiện tại, giữa bao duyên khởi nghiệp báo. Hoa sen nhắc nhở ta về bản tánh trong sáng vốn sẵn, về khả năng chuyển hóa phiền não thành Bồ Đề, về sự tự tại giữa nhân quả và duyên sinh, về lý tưởng sống cao quý mà không xa rời thực tế đời thường.
Trong bài pháp thoại hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau quán chiếu mười khía cạnh đặc biệt của biểu tượng hoa sen trong việc tu hành, để thấy rõ hơn con đường đưa đến chánh quả Bồ Đề Như Lai, không những trong lý thuyết mà còn trong từng bước thực hành thiết thực hằng ngày.
- HOA SEN – BIỂU TƯỢNG THANH TỊNH GIỮA BÙN NHƠ
Hoa sen mọc lên từ bùn lầy nhưng hoa và lá không hề bị vẩn đục. Trong kinh điển, hình ảnh này được Đức Phật ví như tâm Bồ tát “trụ nơi phiền não mà không nhiễm phiền não”, như trong Kinh Duy Ma Cật: “Bồ tát sinh ra giữa ngũ trược ác thế mà không bị ô nhiễm, như hoa sen mọc giữa bùn mà không hôi tanh mùi bùn.” Cũng vậy, người tu hành không cần xa rời cuộc đời mà ngay nơi cuộc sống đầy thăng trầm, vẫn giữ được tâm trong sáng, không bị cuốn theo tham-sân-si.
Thực tại của đời sống là bùn lầy của phiền não, dục vọng, hơn thua, và chấp trước. Nhưng chính nơi đây, năng lực tu tập mới thật sự có cơ hội phát triển. Ví như sen nếu không có bùn cũng khó mà lớn mạnh, nở hoa. Đức Phật dạy rằng, phiền não tức Bồ Đề. Chính nơi khổ đau, nếu biết quán chiếu và thực hành, ta mới chuyển hóa được vô minh thành giác ngộ. Người tu chánh pháp không sợ đối diện nghịch cảnh, mà biết dùng nghịch cảnh để tôi luyện trí tuệ, lòng từ, như hoa sen dùng bùn để vươn lên tỏa hương.
Ví dụ, khi gặp lời xúc phạm, thay vì nổi giận, hành giả quán chiếu sâu nhân quả, thấy người kia cũng là nạn nhân của tập khí và nghiệp lực, liền phát tâm thương xót, không còn oán hận. Đó là tâm thanh tịnh giữa bùn nhơ. Mỗi ngày, người tu tập nên lấy phẩm chất hoa sen làm gương, sống giữa đời mà không để những “dòng bùn” của danh, lợi, tình làm vẩn đục tâm mình.
Câu chuyện về Ngài Xá Lợi Phất nghe một bài kệ mà ngộ được lý Trung đạo, rồi chánh niệm vững vàng giữa sự khen chê, thị phi, cũng như hoa sen không bị bùn làm dơ, là minh chứng sống động cho phẩm chất sen giữa đời. Như vậy, hoa sen không chỉ biểu tượng cho lý tưởng mà còn là lời mời gọi thực hành: giữ tâm như sen, giữa đời mà không nhiễm đời.
- SEN NHÂN DUYÊN – QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN TÂM BỒ ĐỀ
Hoa sen không thể nở rộ nếu thiếu nhân duyên đầy đủ: bùn đất, nước, ánh sáng, thời tiết… cũng như tâm Bồ Đề chỉ thành tựu khi hành giả biết tận dụng mọi hoàn cảnh sống để tu tập. Trong Kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật khẳng định: “Nhất thiết duyên sanh pháp, duyên tận tắc diệt.” Nhân quả và duyên khởi là nền tảng của mọi pháp, cả ở thế gian lẫn xuất thế gian.
Trên bước đường thành chánh quả, mỗi nhân duyên tốt hoặc xấu đều là trợ duyên cho sự phát triển tâm Bồ Đề. Người tu hành không bỏ qua bất kỳ khoảnh khắc nào, lấy mỗi phút giây làm đạo tràng, mỗi sự kiện làm bài học giác ngộ. Như cây sen, dù ban đầu chỉ là hạt nhỏ giữa bùn, nhưng nhờ nước, gió, ánh nắng… mà từng ngày lớn lên, vươn dần lên mặt nước, cuối cùng nở hoa rực rỡ. Tâm phàm phu cũng vậy, nếu kiên trì tu tập, biết tận dụng mọi hoàn cảnh – kể cả nghịch cảnh – để quán chiếu và chuyển hóa, thì nhất định sẽ đến ngày nở hoa Bồ Đề.
Ví dụ, một người từng là tội nhân nhưng có chí tu hành, nhờ gặp thiện tri thức hướng dẫn, nhờ kiên trì sám hối và hành thiện, cuối cùng cũng đạt được thanh tịnh nội tâm và phát sinh trí tuệ. Như vậy, mọi nhân duyên đều có thể là điều kiện để tâm Bồ Đề phát triển, chỉ cần biết nhận diện, nuôi dưỡng, chuyển hóa.
Chiêm nghiệm sâu sắc về nhân duyên giúp hành giả không bi quan khi gặp thử thách, không kiêu căng khi được thuận duyên, mà luôn khiêm cung, tinh tấn như đóa sen chờ ngày nở hoa giữa hồ nước cuộc đời.
- SEN VƯƠN LÊN – LÝ TƯỞNG KHÔNG DỪNG LẠI TRÊN ĐƯỜNG TU
Hoa sen tượng trưng cho sự vươn lên không ngừng từ đáy bùn vươn lên mặt nước, rồi rực sáng giữa không trung. Đó là hình ảnh lý tưởng cho hành giả trên đường tu tập: không dừng lại ở một tầng bậc, mà luôn tiến hóa, vượt qua mọi giới hạn của bản thân. Như Bồ tát luôn phát tâm rộng lớn, không bao giờ thỏa mãn với công đức hiện tại, mà luôn nguyện thành tựu Phật quả để cứu độ vô lượng chúng sinh.
Trong Kinh Pháp Hoa, Đức Phật khuyên mỗi người không nên tự mãn với thành tựu nhỏ bé, mà hãy phát tâm Nhất Thừa – nghĩa là hướng đến quả vị Phật, không dừng lại ở quả vị Thanh Văn, Duyên Giác, hay Bồ tát sơ phát tâm. Sen không ngừng vươn lên cho đến khi nở hoa, người tu cũng không ngừng nỗ lực cho đến viên thành Bồ Đề.
Thực tiễn, nhiều người tu khi đạt được chút an lạc, hay đôi chút trí tuệ liền cho là đã đủ, dừng lại, không tiến nữa. Đó là tâm dừng ở “bùn” hoặc “nước”, chưa phải là hoa sen nở rộ. Dù đã giữ giới, đạt định, khai mở trí, vẫn phải tiếp tục tu học, phát đại nguyện, độ mình độ người, như sen vươn mãi cho đến khi nở tròn đầy.
Tấm gương các vị Bồ tát như Quán Thế Âm, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền… luôn phát nguyện không dừng nghỉ, không rời bỏ chúng sinh, là minh chứng cho tinh thần sen vươn lên trên đường tu. Người học Phật cần noi theo lý tưởng này, không tự thỏa mãn, luôn hướng đến sự viên mãn của tâm Bồ Đề.
- SEN VÔ NHIỄM – PHƯƠNG PHÁP “KHÔNG CHẤP” TRONG TU HÀNH
Một trong những pháp tu quan trọng mà hoa sen biểu thị là “vô nhiễm” – tức không để tâm bị dính mắc vào bất cứ pháp nào, dù là thiện hay ác, tốt hay xấu. Như trong Kinh Kim Cang: “Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” – Hãy khởi tâm nhưng không trụ vào bất cứ đâu. Hoa sen dù sống trong bùn nhưng không bị nhiễm bùn, hành giả dù sống trong thế gian nhưng không để tâm bị thế gian lôi kéo, không chấp trước vào hình tướng, cũng không phủ nhận đời sống.
Thực tập vô nhiễm là nhìn mọi sự bằng trí tuệ “như huyễn”, như Kinh Kim Cang dạy: “Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh.” Tâm không chấp thủ giúp hành giả tự do, không bị lôi kéo bởi khen chê, thành bại, được mất. Khi làm việc thiện, không chấp vào công đức; khi gặp cảnh xấu, không sinh tâm than trách. Đó là bí quyết giúp tâm luôn thanh tịnh, an lạc giữa bao sóng gió cuộc đời.
Ví dụ, khi bị hiểu lầm, thay vì bận lòng, hành giả quán chiếu mọi việc đều là duyên khởi, quả báo; không ai có thể lấy đi sự thanh tịnh nội tâm trừ khi chính mình chấp vào lời nói, ý nghĩ kia. Người tu biết “nhiễm mà chẳng nhiễm”, không dính mắc vào thiện hay ác mà chỉ dùng trí tuệ quán chiếu, chuyển hóa mọi pháp làm phương tiện tu hành. Vô nhiễm như hoa sen là chìa khóa để mở cửa đại tự tại, giải thoát.
- HOA SEN – HÌNH ẢNH CỦA PHÁP PHƯƠNG TIỆN VÀ DIỆU DỤNG TRONG GIÁO HÓA
Sen không chỉ đẹp về hình tướng mà còn quý ở chỗ mỗi phần của sen đều hữu dụng: hoa, lá, thân, rễ, hạt đều có công năng riêng. Điều này biểu thị “pháp phương tiện” trong Phật đạo, tức là mỗi pháp, mỗi hoàn cảnh, mỗi căn cơ đều có thể là phương tiện đưa đến giác ngộ khi được vận dụng đúng cách.
Đức Phật khi giáo hóa, dùng vô số pháp môn khác nhau – như trong Kinh Pháp Hoa ví dụ: “Tùy bệnh cho thuốc”. Pháp như nước cam lộ, như sen dùng bùn để lớn mạnh, dùng nước để nuôi dưỡng, dùng ánh sáng để nở hoa. Người tu hành cần có trí tuệ như thế, biết dùng mọi hoàn cảnh, câu chuyện, phương tiện phù hợp với từng người, từng lúc, để hóa độ và tự hóa độ.
Ví dụ, người căn cơ thấp thì nói về nhân quả, người căn cơ cao thì khai thị tánh Không, người đang đau khổ thì an ủi, người đang kiêu ngạo thì nhắc nhở khiêm cung. Mỗi pháp đều là phương tiện dẫn đến Bồ Đề, không có pháp nào là vô dụng, cũng như không có bộ phận nào của hoa sen là vô nghĩa. Đó là trí tuệ phương tiện, uyển chuyển mà không rời bản chất thanh tịnh.
Hành giả lấy hoa sen làm gương, biết dùng mọi pháp, mọi duyên, mọi thử thách trên đường đời làm chất liệu nuôi lớn tâm Bồ Đề, không chấp nhất một hình thức, không bác bỏ một phương tiện nào, mà tất cả đều quy về giác ngộ giải thoát.
- HOA SEN DẠY VỀ TRÍ TUỆ VÀ TỪ BI – HAI CÁNH CỦA BỒ ĐỀ
Hoa sen với sắc trắng, hồng, vàng, xanh hài hòa, tượng trưng cho sự kết hợp viên dung giữa trí tuệ và từ bi. Trong Phật giáo, trí tuệ như Văn Thù Sư Lợi, từ bi như Quán Thế Âm, đều được diễn tả ngự trên tòa sen, ngụ ý rằng chỉ khi có cả hai phẩm chất này, người tu hành mới có thể thành tựu trọn vẹn Bồ Đề.
Trí tuệ giúp nhận rõ bản chất các pháp là không thật, do duyên khởi mà có, không sinh không diệt; từ bi là động lực giúp quán chiếu khổ đau của chúng sinh và phát đại nguyện cứu độ. Như hoa sen, không chỉ thanh tịnh mà còn tỏa hương thơm, làm đẹp cho đời. Người tu hành, ngoài việc giữ tâm thanh tịnh (trí tuệ), còn biết trải lòng thương yêu, giúp đỡ, bố thí, độ sinh (từ bi).
Ví dụ, hành giả thấy người đau khổ thì khởi tâm thương xót, nhưng không bị đồng hóa với khổ đau, mà dùng trí tuệ để giúp họ nhận ra nguyên nhân và con đường giải thoát. Ngược lại, chỉ có trí tuệ mà thiếu từ bi sẽ dẫn đến khô khan, xa cách. Chỉ có từ bi mà thiếu trí tuệ dễ bị phiền não chi phối, không thoát được nghiệp cảnh.
Hoa sen viên dung giữa trí và bi là tấm gương cho hành giả vừa phát triển trí tuệ, vừa nuôi lớn từ bi, để mỗi bước đi đều hướng về chánh quả Bồ Đề Như Lai.
- HOA SEN – KHẢ NĂNG CHUYỂN HÓA NGHIỆP LỰC VÀ PHIỀN NÃO
Một đặc điểm nữa của hoa sen: càng ở nơi nhiều bùn, sen càng lớn, càng thơm. Đây là pháp tu chuyển hóa phiền não thành Bồ Đề, chuyển nghiệp lực thành sức mạnh giải thoát, như Kinh Lăng Già dạy: “Nghiệp chướng tức Bồ Đề, phiền não tức Bồ Đề.” Người tu không chạy trốn phiền não mà dùng chính phiền não để rèn luyện, quán chiếu, chuyển hóa thành trí tuệ.
Khi đối diện với khổ đau, thay vì oán trách, người tu thực tập nhìn sâu vào căn nguyên, nhận diện tập khí, chuyển hóa từng niệm xấu thành động lực tu tập. Ví như sen hấp thu bùn đất để nuôi thân, hành giả hấp thu nghịch cảnh, khó khăn làm chất liệu trưởng thành nội tâm, phát triển đức hạnh.
Người xưa từng nói: “Không vào hang cọp sao bắt được cọp con.” Cũng vậy, không thực sự đối diện và chuyển hóa phiền não, không thể có Bồ Đề chân thật. Thực tiễn, mỗi nỗi khổ, mỗi thử thách là cơ hội để nhận diện tâm mình, buông bỏ chấp thủ, phát triển trí tuệ và lòng từ. Người biết chuyển hóa như hoa sen, càng gặp khổ càng vững vàng, càng có cơ hội vươn lên và nở hoa.
- HOA SEN – SỰ VIÊN DUNG CỦA NHÂN QUẢ VÀ DUYÊN KHỞI TRONG THÀNH TỰU BỒ ĐỀ
Mỗi hạt giống sen đều tiềm tàng khả năng nở hoa khi đủ nhân duyên, cũng như mỗi chúng sinh đều có Phật tánh, đều có khả năng thành Phật khi biết gieo nhân, tích lũy duyên lành. Đức Phật dạy về luật nhân quả: “Gieo nhân nào gặt quả nấy.” Hoa sen chỉ nở khi được gieo đúng chỗ, chăm sóc đúng cách, đúng thời tiết.
Người tu hành muốn thành chánh quả Bồ Đề Như Lai phải bắt đầu từ những nhân lành: học pháp, giữ giới, thiền định, bố thí, sám hối, phát nguyện, và nhất là nuôi lớn tâm Bồ Đề. Từng hành vi, lời nói, ý nghĩ đều là hạt giống gieo xuống mảnh đất tâm, sẽ nở thành hoa quả trong tương lai. Không ai có thể nhảy vọt thành Phật nếu chưa đủ nhân duyên, cũng như sen không thể nở giữa sa mạc.
Biết luật nhân quả, hành giả tu học không biếng nhác, không trông chờ may rủi, cũng không nóng vội, mà kiên trì gieo trồng, tưới tẩm từng nhân duyên tốt lành. Dù bùn lầy có dày đặc, nếu cứ kiên nhẫn gieo trồng, nhất định sẽ đến ngày hoa nở. Đây là lời nhắc nhở về sức mạnh của nhân quả và duyên khởi trên con đường thành Bồ Đề.
- HOA SEN – HÌNH ẢNH TÂM BÌNH ĐẲNG, VÔ PHÂN BIỆT
Hoa sen nở giữa hồ nước, không chọn nơi cao thấp, sang hèn, không phân biệt sen lớn hay nhỏ, mỗi đóa đều đẹp, đều tỏa hương. Đó là hình ảnh của tâm bình đẳng, vô phân biệt trong Phật đạo. Đức Phật dạy: “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, không ai thấp kém hơn ai.” Trên con đường thành Bồ Đề, người tu không nên khởi tâm phân biệt mình với người, thiện với ác, giàu với nghèo, mà phải thấy tất cả pháp đều bình đẳng trong tánh Không.
Tâm bình đẳng giúp hành giả sống hòa hợp, không khởi tâm kiêu ngạo khi gặp người kém mình, cũng không mặc cảm khi gặp người giỏi hơn. Tình huynh đệ trong tăng đoàn và ngoài xã hội nhờ đó mà bền vững, giúp sức mạnh tu học và hóa độ chúng sinh được lan tỏa rộng lớn.
Ví dụ, trong một đạo tràng, mọi người đều được trân trọng, dù là người mới học hay lão sư, ai cũng có cơ hội phát triển tâm Bồ Đề, ai cũng có thể thành tựu chánh quả khi đủ duyên. Hoa sen nhắc nhở mỗi chúng ta không nên nhìn ai bằng con mắt phân biệt, mà hãy thấy ai cũng là Phật tương lai.
- HOA SEN – PHÁP TRỰC CHỈ CHÂN TÂM, TRỞ VỀ BẢN TÁNH THANH TỊNH
Đỉnh cao của ý nghĩa hoa sen chính là biểu tượng cho “chân tâm thanh tịnh”, tức bản tánh vốn không sinh không diệt của mỗi chúng sinh. Trong các Kinh điển Đại thừa như Kinh Lăng Nghiêm, Kinh Viên Giác, bản tánh ấy được ví như ao sen trong suốt, dù bao nhiêu bụi bặm, gió mưa cũng không làm vẩn đục mặt nước.
Người tu hành cuối cùng phải trở về với bản tâm ấy, không còn bị lôi kéo bởi ngoại cảnh, bởi vọng tưởng. Như hoa sen vươn lên khỏi mặt nước, vượt lên trên tất cả bùn lầy, cuối cùng nở rộ trong ánh bình minh, chiếu tỏa hương thơm bất tận. Đó là hình ảnh thành tựu viên mãn Bồ Đề Như Lai – nghĩa là giác ngộ trọn vẹn, giải thoát hoàn toàn.
Khi hiểu và sống được với bản tâm thanh tịnh này, mọi pháp đều là Phật pháp, mọi lời nói, hành động đều là biểu hiện của chân tâm. Người tu không còn tìm cầu bên ngoài, không còn chấp vào hình thức, mà chỉ sống trọn vẹn với hiện tại, với niềm vui an nhiên, tự tại như hoa sen giữa ao hồ.
KẾT LUẬN
Hình ảnh hoa sen không chỉ là một biểu tượng đẹp đẽ trong nghệ thuật hay nghi lễ Phật giáo, mà còn là đạo lý, là phương pháp, là con đường tu tập đưa đến sự thành tựu chánh quả Bồ Đề Như Lai. Từ sự nảy mầm giữa bùn nhơ đến lúc nở rộ thanh tịnh, hoa sen đã truyền tải trọn vẹn triết lý sống mà Đức Phật muốn gửi đến chúng sinh: sống giữa đời mà không nhiễm đời, chuyển hóa phiền não thành trí tuệ, dùng mọi nhân duyên làm phương tiện giác ngộ, giữ tâm bình đẳng, vươn lên không ngừng, viên dung giữa trí tuệ và từ bi, và cuối cùng trở về với bản tâm thanh tịnh vốn sẵn.
Từng cánh sen như từng phương diện đạo hạnh mà người hành giả cần nuôi dưỡng: kiên nhẫn trước nghịch cảnh, khiêm cung trước thành tựu, tận dụng mọi nhân duyên, không chấp thủ cũng không phủ nhận pháp, biết vận dụng thiện xảo mọi phương tiện, thực hành từ bi, phát triển trí tuệ, chuyển hóa nghiệp lực, sống tâm bình đẳng, và rốt ráo là trực nhận tự tánh thanh tịnh, không sinh không diệt.
Trên con đường tu hành, không thể tránh khỏi những lúc tâm mình bị vẩn đục bởi tham, sân, si, những lúc bị thử thách bởi nghiệp lực, những khi mất phương hướng giữa bao dị biệt của các pháp môn, hay lạc vào chấp trước hình tướng bên ngoài. Nhưng nếu hành giả biết chiêm nghiệm hoa sen, lấy đó làm gương, không ngừng quay về quán chiếu nội tâm, sống trọn vẹn với hiện tại, thì từng phút giây đều là đạo tràng, từng hành động đều là cơ hội tu tập, từng lời nói đều là pháp lành, từng ý nghĩ đều là hạt giống Bồ Đề.
Hoa sen dạy cho chúng ta rằng giải thoát không ở bên ngoài, không ở nơi xa xôi hay tương lai huyễn hoặc, mà chính là ở nơi tâm mình trong từng khoảnh khắc tỉnh thức. Thành chánh quả Bồ Đề Như Lai không phải là một mục tiêu để mong cầu, mà là sự trở về với bản tánh thanh tịnh vốn sẵn, là khả năng sống giữa thế gian mà không bị thế gian chi phối, là sự vươn lên không ngừng trên con đường tu tập, là trí tuệ và từ bi viên mãn, là khả năng chuyển hóa phiền não thành giải thoát, là tâm bình đẳng vô phân biệt, là sự ứng dụng diệu dụng phương tiện, là trực nhận luật nhân quả và duyên khởi trong từng hơi thở, là sự viên mãn mọi phương diện của đời sống mà không chấp trước một điều gì.
Vậy, hành giả hãy lấy hoa sen làm gương, lấy phẩm chất của sen làm kim chỉ nam, lấy mỗi khoảnh khắc hiện tại làm đạo tràng, lấy mọi nhân duyên làm phương tiện, lấy trí tuệ và từ bi làm đôi cánh, lấy tâm thanh tịnh làm nơi nương tựa, để từng bước đi đều hướng về chánh quả Bồ Đề Như Lai – không phải nơi nào xa, mà chính là trong tự tâm, tự tánh của mỗi người chúng ta.
Cầu chúc cho tất cả hành giả đều thành tựu được phẩm chất hoa sen viên mãn: giữa bùn không nhiễm bùn, giữa đời không vướng đời, sống trọn vẹn với bản tâm thanh tịnh, và một ngày kia, nở rộ đóa hoa Bồ Đề bất hoại giữa cuộc đời vô thường.
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật!